Columns

Griekse aandelen koopwaardig

Fri, 17 May 2013 11:22:17 GMT

Met een krimp van de economie in het eerste kwartaal van 5,7% op jaarbasis, een werkloosheid van meer dan 20% van de beroepsbevolking en een schuldratio van 180% van de economie zijn Griekse aandelen koopwaardig.

Beleggen gaat namelijk om vooruitkijken. En er schijnt licht aan het einde van de donkere Griekse tunnel. Eerder deze week verhoogde kredietbureau Fitch de kredietwaardigheid van Griekenland van CCC naar B-. Daarmee blijft het land nog steeds een rommelstatus behouden maar het gaat om de richting van de beweging. Fitch acht de kans op een Grexit steeds kleiner worden en ziet verbeteringen in het begrotingstekort en hervormingen op de arbeidsmarkt.

Mede als gevolg daarvan daalde de rente op Griekse staatsleningen naar 8,2%, het laagste niveau in bijna drie jaar. Griekse aandelen zijn, net als obligaties, ook hard gestegen met alleen al deze week een spurt van meer dan 17% voor de voor beleggers toegankelijke Lyxor ETF Greece.

Maar ook kredietbureaus lopen achter de feiten aan. De echt slimme beleggers, hedge funds, zijn al vanaf oktober vorig jaar Griekse staatsobligaties aan het kopen. Verschillende hedge funds hebben prachtige rendementen behaald door de obligaties te kopen rondom het dieptepunt op € 0,15 per € 1,00 nominale waarde. Inmiddels noteert de 10-jarige Griekse staatsobligatie rond € 0,65.
Wat dat betekent voor de Griekse rente staat in de onderstaande grafiek.

Bron: Griekse rente volgens Bloomberg

Ook aandelenbeleggers hebben de verbeterde verwachtingen voor Griekenland al lang geleden opgepikt. Na het dieptepunt in juni vorig jaar is de aandelenbeurs flink gestegen. De voor beleggers toegankelijke tracker Lyxor ETF Greece is zelfs al meer dan verdubbeld. Ondanks de gestegen koersen doet zich een zeer interessant aankoopmoment voor. De Griekse aandelenbeurs heeft namelijk een bodempatroon afgerond in de vorm van een omgekeerd hoofd-schouderspatroon. Doorgaans een zeer betrouwbare indicatie dat een nieuwe en langdurige weg omhoog wordt ingeslagen. Ondanks de verdubbeling van de koers sinds juni 2012 noteert de tracker nog steeds maar rond € 2 terwijl begin 2008 nog € 14 moest worden neergelegd.

Bron: ProRealTime

Ook de economen van het IMF kijken met een rooskleurige bril naar Griekenland. Het IMF verwacht dat van alle landen in de eurozone Griekenland de snelstgroeiende economie zal zijn in 2016 met een groei van 3,7%. Nederland zal in 2016 hooguit 1,8% groeien volgens het IMF.

Zoals vaak laten particulieren beleggers zich leiden door economische berichten in de krant. Per definitie gaan die over het verleden. En beleggen gaat nu juist om de toekomst. Hedge fondsen hebben dat al goed begrepen door vorig jaar posities op te bouwen in Griekse staatsobligaties. Inmiddels begrijpt de vooruitkijkende belegger ook dat de aandelenmarkt een aantrekkelijk perspectief heeft.

Verkering aandelen en grondstoffen is uit

Thu, 16 May 2013 10:42:28 GMT

Jarenlang liepen grondstoffen en aandelen hand in hand, maar door terugvallende economische groei zijn grondstoffen nu uit de gratie geraakt. Maar grondstoffen definitief afschrijven gaat te ver.

De meerjarige bullmarkt in grondstoffen zou weleens voorbij kunnen zijn. In onderstaande grafiek zien we dat de toppen en bodems van de S&P GSCI steeds lager liggen (dalend trendkanaal) en dat het verloop van het 200-daags Voortschrijdende Gemiddelde, een lange termijn trendvolgende indicator, neerwaarts gericht is. Beleggers die de trend volgen zouden nu niet in fysieke grondstoffen (al dan niet middels futures) moeten beleggen.

Wat verder opvalt is dat grondstoffen en aandelen niet meer gelijk met elkaar opbewegen. Jarenlang liepen ze hand in hand over straat. En dat gold eigenlijk voor alle drie de hoofdonderdelen van de grondstoffenmarkten: energie, metalen en agri. In onderstaande grafiek is de divergentie tussen aandelen (S&P500) en industriële metalen (S&P GSCI Industrial Metals) afgebeeld.

Bron: Thomson Reuters

Theorie
In theorie horen aandelen, obligaties en grondstoffen hun eigen dynamiek te hebben, waardoor ze iets anders bewegen, afhankelijk van wat er in de economie gebeurt. Grondstoffen horen 1-op-1 mee te bewegen met de economische cyclus: gaat het goed met de economie, dan is er meer vraag naar grondstoffen en zouden grondstofprijzen moeten stijgen. Dalende grondstofprijzen zien we tijdens economische malaise.

Obligatiemarkten zouden in theorie tegen de economische cyclus in moeten gaan. Als het economisch goed gaat, gaan de centrale banken langzaam de rente verhogen, wat tot dalende obligatiekoersen leidt. In slechte economische tijden verlagen de centrale banken de rente en stijgen obligaties. Aandelen lopen zo'n zes tot negen maanden op de cyclus vooruit. Aandelenmarkten anticiperen.

Er zijn bepaalde perioden dat twee van de drie beleggingscategorieën tijdelijk gelijk op bewegen, bijvoorbeeld als aandelen al weer stijgen in anticipatie op betere economische tijden, terwijl de economie nog slecht draait en de rentetarieven dalen. Maar dat beleggingscategorieën lange tijd gelijk op bewegen is (in theorie) niet logisch, zoals grondstoffen en aandelen hebben gedaan over de periode 2007-2012.

Praktijk
De praktijk is dus regelmatig anders, wat kan komen door specifieke omstandigheden. Dat aandelen en grondstoffen zo lange tijd gelijk op bewogen had volgens sommige analisten te maken met de verschillende vormen van Quantitative Easings (QE's), die een ‘risk on'-omgeving creëerden waarin beleggers overal in gingen beleggen, grondstoffen, aandelen en obligaties.

Maar echt helemaal overtuigend is deze analyse niet, zo blijkt. Dat aandelen nu stijgen heeft namelijk volgens sommige analisten te maken met de diverse vormen van Quantitative Easing (QE) die beleggers uit spaargeld en obligatiemarkten drukt naar aandelen. Maar nu doen grondstoffen niet mee. Dat ze nu niet stijgen zou door de economische groei die overal in de wereld terugvalt (vandaar ook de QE's) komen.

En er is nog een reden waarom grondstoffen het momenteel ook moeilijk zouden moeten hebben en dat heeft te maken met een andere manier van kijken naar vooral energie, die in de meeste grondstoffenindices, zeker die van de GSCI een belangrijke rol spelen. Tot enige jaren gelden heerste de visie dat de olieprijs op de lange termijn alleen maar kon stijgen. Even kort door de bocht: de vraag (vooral vanuit China en India) zou alleen maar toenemen, terwijl fossiele brandstoffen uitgeput zouden raken.

Peak oil-theorie nu weer in de ijskast
De ‘Peak Oil'-theorie was jarenlang in zwang: Volgens deze theorie, uit de koker van Marion King Hubbert, een geoloog die werkte voor Shell, zou ergens in het begin van deze eeuw de vraag naar olie de productie ervan structureel overtreffen, met structureel stijgende olieprijzen als gevolg. In een recent researchrapport van Citigroup van de hand van Seth Kleinman, met als titel: ‘Global Oil Demand Growth – The End Is Nigh' wordt afgerekend met deze theorie.

De ‘boom' in de Amerikaanse schalie-energie, tezamen met stijgende olieproductie in landen als Irak, Canada en Saoedi-Arabië maakt de theorie dat er een piek in de olieproductie zou komen voorbarig, althans dat zegt Citi. Sterker nog, volgens de Amerikaanse zakenbank ligt een vraagpiek eerder voor de hand. De revolutie in schalie-industrie is zo spectaculair dat zelfs binnen enkele jaren de VS energie-onafhankelijk kunnen worden.

Grondstoffen nog niet definitief afschrijven
Hoe dan ook, welke redenen analisten ook aanvoeren, het is belangrijk te proberen door alle verhalen en tijdelijke (‘this time it is different') verhalen heen te kijken. Dan weer een Peak Oil-theorie, dan weer niet. Eerst stegen grondstoffen door QE's, nu weer niet. Onderliggend is er niets mis met de hierboven beschreven theorie dat aandelen, obligaties en grondstoffen een eigen dynamiek hebben, afhankelijk van de economische cyclus.

Als de aandelenmarkten momenteel gelijk hebben, door nu zo flink te stijgen, dan betekent het dat de economie binnen zes tot negen maanden weer moet aantrekken en dan zal overige enige tijd ook de vraag naar grondstoffen weer terugkomen. Het is weliswaar nu niet de tijd in grondstoffen te beleggen, maar we moeten ze nog niet definitief afschrijven.

Volg mij op twitter: @inmaxxa

Japan gone wild

Tue, 14 May 2013 10:48:45 GMT

Japan heeft recent aangekondigd dat de geldhoeveelheid te gaan verdubbelen. Het is een desperate actie, maar Japan kan niet anders. Beleggers geloven het verhaal en eerlijk is eerlijk ze kunnen niet anders.

Doemdenkers hebben altijd naar Japan gewezen om aan te geven dat beleggen in aandelen geen zin zou hebben, althans dat hebben ze zeker in de afgelopen jaren gedaan. Die doemdenkers krabben zich nu achter de oren, nu ze een bijna parabolische stijging van zowel de aandelenmarkten en de geldhoeveelheid zien plaatsvinden.

Op 4 april heeft de BofJ een plan aangekondigd om de ‘monetary base' in twee jaar tijd te vergroten van 138 biljoen yen aan het eind van 2012 naar 270 biljoen yen aan het eind van 2014. In onderstaande figuur is te zien dat de ‘reserve balances' in april met 13,3 biljoen yen zijn gestegen. Een ongekend ruim monetair beleid dus.

Sommigen noemen het een gevaarlijk spel dat uiteindelijk het financiële systeem van Japan zal ondermijnen, anderen spreken van het creëren van bubbles die geen acht slaan op de reële economische ontwikkelingen. Weer anderen reppen over een financieel experiment, zonder precedent, waarvan de uitkomst uiterst onzeker is.

Japan is de laatste jaren een lethargische economie geworden, in een negatieve spiraal van deflatie, een ‘debt overhang' (overheidsschuld bedraagt meer dan 200% van het bbp) en een afnemende bevolking. Bovendien is de yen jarenlang een van de sterkste valuta's geweest, wat het Japanse bedrijfsleven parten speelde. Japan moest wat doen om uit deze negatieve spiraal te komen.

Gelukkig kwam Shinzo Abe aan de macht, een minister die eindelijk, wat betreft beleid, ook eens de BofJ aan zijn zijde kreeg. Het huidige beleid brengt potentieel voordelen. Als er inflatie komt gaat dat mensen waarschijnlijk aanzetten tot besteden en beleggen en kan de overheidsschuld weginflateren. De yen verzwakt en kan zo een impuls geven aan de export. Het zal me bovendien verbazen als Abe niet met nog meer groeistrategieën vanuit de overheid komt.

De Japanse aandelenmarkten en geldhoeveelheid stijgen bijna hand in hand en eerlijk is eerlijk dit kan ook bijna niet anders. Het extra geld dat de Centrale Bank van Japan (BofJ) creëert moet worden uitgegeven of gespaard of belegd. Sparen hebben Japanners al decennia lang op grote schaal gedaan. Sparen is bovendien met het huidige beleid van geldcreactie gevaarlijk (want kans op inflatie en ‘opportunity costs').

Dus lijkt het waarschijnlijk dat de geldcreatie hoe dan ook tot iets gaat leiden. Wordt het belegd dan zal dat tot vermogensaangroei leiden en indirect via het zogeheten ‘wealth effect' doorsijpelen naar de Japanse economie. Wordt het geld wel meteen besteed dan zorgt dat direct voor economische activiteit. Het beleid mag experimenteel en gevaarlijk zijn, er (als Japanner) niet aan meedoen en stug blijven sparen lijkt me een nog gevaarlijkere strategie. Als het experiment tot ontploffing komt, blijft van spaargeld mogelijk niets meer van over.

Als buitenlandse belegger kan ook geprofiteerd worden. Ik heb altijd gepropageerd (in artikelen in Beleggers Belangen) om een stukje van de aandelenportefeuille in Japan te beleggen, vooral vanuit het spreidingsoogpunt en omdat Japanse aandelen door de langjarige bearmarkt fundamenteel goedkoop zijn geworden.

‘Abenomics' heeft enige maanden geleden bovendien tot een technische uitbraak (koopsignaal) geleid (zie onderstaande figuur). De markt is sindsdien wel erg hard opgelopen, wat een correctie waarschijnlijk maakt, maar die correctie vindt dan wel plaats binnen een (naar aller waarschijnlijkheid) nieuw ontstane bullmarkt.

Volg mij op twitter: @inmaxxa

Duitsland wil de euro niet meer

Thu, 09 May 2013 13:18:34 GMT

In Duitsland is de laatste maanden de stemming ten opzichte van de euro helemaal omgeslagen. Bij onze oosterburen is het besef doorgedrongen dat de euro in de huidige vorm grote economische schade toebrengt. Laten we de verklaring hiervan (nog een keer) geven, alsmede een overzicht van de belangrijke Duitsers die de euro niet meer willen, en waarom.

Het grote probleem van de euro is vaker omschreven als de ‘one size (one euro) does not fit all (economies). De economische ontwikkelingen zijn niet overal hetzelfde. De ene economie groeit sneller, waardoor de euro, gezien de concurrentiekracht, daarvoor te goedkoop wordt. De andere economie groeit minder snel, waardoor de euro daar te duur wordt.

Euro te goedkoop voor Duitsland
In februari dit jaar vond er een discussie plaats tussen Frankrijk en Duitsland, precies over dit onderwerp. Frankrijk meende dat de euro te duur was voor zijn concurrentiekracht. Voor Duitsland was de euro te goedkoop. Beide hebben gelijk. De Wall Street Journal maakte – gebruikmakend van research van Morgan Stanley - dit duidelijk in onderstaande figuur: de ‘one-size-fits-all'-euro vertegenwoordigt ten opzichte van de dollar niet de ‘fair value' voor ieder euroland (de fair value werd bepaald op basis van PPP = Purchasing Power Parity).

In de figuur is te zien dat de euro nu te goedkoop is voor Duitsland, Ierland en Oostenrijk. Nederland is een complex geval. Ons land wisselde namelijk destijds de gulden 13% te goedkoop in de euro om (bron: MeesPierson PPP-rapport van augustus 1997). Als we hier rekening mee houden dan zou de fair value voor ons volgens mij vergelijkbaar zijn met die van Oostenrijk.

Oververhitting in Duits vastgoed
Mede door de goedkope euro is de Duitse industrie een ware exportmachine geworden. De Duitse economie heeft de laatste jaren zo goed gepresteerd dat in sommige Duitse steden vastgoedprijzen meer dan 20% zijn gestegen. Het is daarom niet voor niets dat Bondskanselier Merkel eind april in Die Welt heeft gezegd dat de ECB de rente ten behoeve van Duitsland zou moeten verhogen. Maar daarin krijgt ze haar zin niet.

De ECB is namelijk met een heel ander beleid bezig, namelijk de rente zo laag mogelijk te houden, zodat de overheden van de zuidelijke Europese landen met hun enorme begrotingstekorten niet in de problemen komen. Merkel zegt impliciet dat Europa variabele wisselkoersen en individueel landenrentebeleid nodig heeft, al beweert ze in Die Welt dat de eurolanden economisch naar elkaar toe moeten groeien. ‘Yeah right', zou een Amerikaan zeggen, ‘slaap zacht….' zou Boudewijn de Groot zingen.

Zwaargewichten wijzen beleid af
Jens Wiedmann, de baas van de Bundesbank, de Duitse evenknie van Klaas Knot, gaat verder dan Merkel. Hij rekent keihard af met het beleid van de ECB. Hij wijst het opkopen van staatsschulden van zwakke landen af en wijst op de grote risico's van dit beleid. De onafhankelijkheid van de bank, die eigenlijk louter een juridisch mandaat heeft naar prijsstabiliteit te streven, is bovendien in het geding. Tot slot, zo stelt Wiedman, stimuleert het opkopen van leningen zwakke landen niet om te hervormen.

Oskar Lafontaine, voormalig minister van Financiën in Duitsland, is nog duidelijker in zijn kritiek. Hij zegt waar het werkelijk op staat: ‘one size does not fit all', ‘Heute ist das System aus den Fugen' en ‘raus aus dem Euro' zegt hij in Die Welt.

Duitse topeconomen: euro in huidige vorm catastrofaal
Een van de meest gelezen publicisten in Duitsland professor Henkel Trocken zegt dat er een scheiding nodig is en dan niet de bekende afscheiding van de PIGS-landen uit de eurozone, maar de meest drastische, die tussen Frankrijk en Duitsland. Verder stelt hij terecht dat wie de euro nog in stand wil houden daar alleen nog maar politieke argumenten voor kan geven, geen economische.

Tot slot de mening van een van de meest gezaghebbende economen van Duitsland, Hans-Werner Sinn, die stelt dat Duitland ook zonder de euro kan bestaan en dat horrorscenario's bij een scheiding sterk worden overdreven. Hij pleit er overigens (vooralsnog) voor dat Duitsland de euro niet verlaat omdat de euro ‘een centraal Europees integratieproject is'.

Verder stelt hij dat landen voor wie de euro niet meer voldoet maar moeten uittreden en niet financieel moeten worden ondersteund door de sterke landen. Hij noemt het binnenboord houden van Griekenland een grote fout. ‘Dat heeft eigenlijk alleen maar de Duitse en Franse banken en de rijken in Griekenland geholpen, voor de Griekse bevolking heeft het alleen maar werkloosheid en ellende opgeleverd'.

Kortom, in Duitsland beginnen de panelen echt te schuiven. In Nederland is dat bij de meeste politici, economen en media nog niet doorgedrongen. Alternatieve europlannen, zoals die van Sinn (de ‘euro holiday') krijgen hier amper de aandacht. De politiek dwarsboomt zelfs discussies hierover, zoals ik recent betoogde. Ongelofelijk.

Volg mij op twitter: @inmaxxa

Amerikaans vastgoed interessant

Thu, 09 May 2013 13:06:23 GMT

De Amerikaanse huizenmarkt ontwikkelt zich dit jaar goed. Dat zal positieve effecten hebben op de Amerikaanse economie en uiteindelijk ook voor de groei van de rest van de wereld. Er zijn diverse mogelijkheden van beleggers om hierop in te spelen.

Op 30 april werden door S&P Dow Jones de S&P/Case-Shiller-huizenprijzen bekend gemaakt. Daaruit bleek dat de gemiddelde huizenprijs in een compositie van 10 Amerikaanse steden de laatste twaalf maanden met 8,6% is gestegen (een compositie van 20 steden liet een gemiddelde stijging van 9,3% zien). In onderstaande figuur is inderdaad te zien dat de Amerikaanse huizenprijzen al weer een tijdje (licht) stijgen.

Bron: S&P Dow Jones Indices

Deze grafiek liet ik ook zien tijdens het RBS/Dft.nl-eindejaarswebinar van vorig jaar waarbij ik toen de opmerking maakte dat naast aandelen vastgoed (vooral in de VS, maar ook wereldwijd) een interessante beleggingscategorie is. Ten eerste omdat vastgoed een grote afstraffing heeft gehad en dus vanuit contrair oogpunt interessant is. Ten tweede omdat veel mensen ongerust zijn over de waardevastheid van geld en weleens (mede) in vastgoed willen investeren omdat stenen op de lange termijn altijd een goede bescherming tegen geldontwaarding zijn geweest.

Positieve visie analisten op Amerikaanse huizenmarkt
Analisten van Goldman Sachs Asset Management (GSAM) hebben twee maanden geleden interessante research over de Amerikaanse vastgoedmarkt geproduceerd. Daarin schetsten ze een aantal scenario's. In het meest waarschijnlijke scenario gaan de Amerikaanse huizenprijzen (cumulatief) 5% stijgen over de komende vijf jaar en in de vijf jaar daarna (cumulatief) met nog eens 30%. Dit komt neer een stijging van zo'n 18% in de komende tien jaar. Dit wordt in de grafiek gezien als het basisscenario (Base).

Bron: GSAM

Vermeldenswaard is ook dat door de sterk gedaalde huizenprijzen en rentetarieven op hypotheken de zogeheten Housing Affordability Index is gestegen naar het hoogste punt van de afgelopen 25 jaar, een duidelijk signaal dat het kopen van heen huis in de VS momenteel een attractieve optie is voor veel Amerikanen, zelfs attractiever dan huren. Zie onderstaande figuur. De Housing Affordability Index is een ratio (uitgedrukt in een percentage) van het gemiddelde Amerikaanse inkomen in relatie tot het inkomen dat nodig is om in aanmerking te komen voor een hypotheek ten behoeve van een gemiddeld vrijstaand huis.

Bron: GSAM

Interessant fonds: GSAM US Real Estate Balanced Portfolio
Er zijn verschillende manieren om op de Amerikaanse huizenmarkt in te spelen. Voordeel is dat de Amerikaanse vastgoedmarkt is de best ontwikkelde is in termen van verschillende effecten, als aandelen en obligaties. Bekend zijn wellicht nog de Mortgage Backed Securities (MBS) die een rol speelden bij het ontstaan van de kredietcrisis. De handel in deze instrumenten is weer langzaam teruggekomen. Koersen lopen weer op. Verder zijn er de zogeheten REITS (Real Estate Investment Trusts), een soort vastgoedmaatschappijen. REITS geven (preferente) aandelen en/of obligaties uit.

Verder zijn er ook vele aandelen uit sectoren die met de vastgoedmarkt te maken hebben, denk aan aannemers en leveranciers aan aannemers, Home Depot bijvoorbeeld. Een interessant fonds dat op al deze vormen (opportunistisch) kan inspringen is van GSAM US Real Estate Balanced Portfolio. Het fonds bestaat uit een gebalanceerde portefeuille van vastgoedaandelen, -obligaties en gestructureerde producten. Doordat ook in aandelen (bijvoorbeeld van de ‘home builders' wordt belegd) is het fonds liquide en kan er dagelijks in- en uitgestapt worden.

VS zijn ‘safe haven'
De Amerikaanse aandelenmarkt is niet voor niets de laatste jaren zo sterk gestegen, meer dan andere aandelenmarken. Ten eerste gaat het om een van de weinige westerse landen waar nog redelijke economische groei plaatsvindt. Door sommige beleggers wordt het land daardoor ook als veilige haven gezien. Verder vindt er door de Fed enorme monetaire verruiming plaats. Maandelijks wordt voor zo'n $85 miljard aan effecten gekocht door de Fed, wat gedeeltelijk ook zijn weg vindt naar de aandelen- en vastgoedmarkten.

Maar waarschijnlijk nog belangrijker zijn het (langzame) herstel van de Amerikaanse huizenmarkt en de ontwikkelingen in de schalie-energie. In de energiesector worden nu duizenden nieuwe banen per maand gecreëerd. De ontwikkelingen gaan zo snel dat de VS binnenkort energie-onafhankelijk zullen zijn. De Amerikaanse industrie krijgt middels goedkopere energiekosten een concurrentievoordeel op de rest van de wereld. De ontwikkelingen in de huizen- en energiemarkten zijn nog in onvoldoende mate in de economische cijfers tot uiting gekomen.

Volg mij op twitter: @inmaxxa

De grote scheiding en wat het betekent

Thu, 25 Apr 2013 10:13:15 GMT

De Amerikaanse en recent ook de Japanse aandelenmarkten zijn sterk opgelopen. Europa en de Bric-landen blijven achter. Wat zijn de redenen en consequenties van deze heuse waterscheiding?

Na de Great Rotation – die impliceert dat beleggers laagrenderende obligaties inruilen voor aandelen – hebben we nu ook de Great Divide, waarmee wordt bedoeld dat er een grote discrepantie bestaat tussen de ontwikkeling van de verschillende aandelenmarkten in de wereld.

Tot enige jaren geleden leken statistische data aan te geven dat de verschillende aandelenmarkten in de wereld steeds meer gelijk op zouden bewegen. In vakjargon: de correlatie tussen de verschillende aandelenmarkten zou, door globalisatie, omhoog gaan. De laatste jaren weten we dat aandelenmarkten ook kunnen divergeren.

Een belegger kan door wereldwijd te beleggen risicoreductie bereiken. De positieve ontwikkeling in het ene land wordt gecompenseerd door het negatieve ontwikkeling in een ander land. Natuurlijk kun je als belegger ‘gokken' op het land waarvoor de beste verwachtingen bestaan. Maar dat spel is niet zonder risico.

Veel beleggers hebben de laatste jaren de VS onderwogen in de portefeuille. Het land heeft een enorm begrotingstekort. De ‘fiscal cliff' hangt als een zwaard van Damocles boven de markt. En door de sterk gestegen koersen waren aandelen daar fundamenteel duur, zo was de redenering. En laten we het over Japan al helemaal niet hebben. Dat land staat bij veel beleggers niet op de radar: geen economische groei en de aandelen dalen daar alleen maar.

Maar er gebeurde is iets anders dan menigeen dacht. En dat heeft veel beleggers rendement gekost. In onderstaande grafiek van de S&P500 kunnen we zien dat de koers is uitgebroken boven de laatste twee toppen en een nieuwe ‘all-time high' heeft neergezet. Technisch is de koers in ‘uncharted territory' gekomen. Dit is doorgaans een positief signaal.

Bron: Inmaxxa

De VS is nog een van de weinig groeiende ontwikkelde economieën en wordt daardoor als veilige haven gezien. Maar de belangrijkste reden voor de stijging is de $85 miljard extra gecreëerd geld die de Fed iedere maand in het systeem pompt (dat is meer dan de VS iedere maand aan uitkeringen voor ziekte, werkloosheid e.d. uitkeert!). Het extra gecreëerde geld veroorzaakt dan weliswaar (nu) geen inflatie van goederen, maar wel inflatie van de prijzen van beleggingen.

Dan Japan. In onderstaande grafiek van de breedgespreide Japanse Topix zien we de voltooiing van een bodempatroon. Positief was al dat de bodemvorming gepaard ging met hogere toppen en bodems. Na de uitbraak is de koers wel erg hard opgelopen en dat maakt een correctie waarschijnlijk. De stijging in Japan komt door het nieuwe beleid van president Abe, ook wel ‘Abenomics' genoemd, wat feitelijk neerkomt op het beleid dat de VS voeren.

Bron: Inmaxxa

Veel aandelenbeleggers hebben dus (helaas) niet of onderwogen belegd in de VS en Japan, maar hebben juist extra belegd in de opkomende markten, vanwege de mooie groeiverhalen. In onderstaande grafiek is echter te zien dat opkomende markten sinds begin 2011 niet echt meer vooruitkomen. Er is technisch nog geen sprake van een verkoop, maar het beeld is op zijn best neutraal.

Bron: Inmaxxa

Overigens zijn er binnen opkomende markten landen die goed en minder goed presteren, een soort Great Divide maar dan op kleinere schaal (dat zien we trouwens ook in Europa). Het zijn vooral de grote opkomende landen die matig presteren. Brics=niks is een bekende uitspraak geworden.

In een recent gepubliceerde researchnota van BNP Paribas getiteld ‘The Great Divergence' staan acht redenen genoemd voor de mindere prestatie van opkomende markten, van mindere winstgevendheid van het bedrijfsleven door tegenvallende economische groei in de wereld, hogere inflatie en dalende grondstoffenprijzen. Ook lijkt de economische groei in opkomende landen flink lager te komen liggen.

Belangrijke boodschappen
Er zijn verschillende lessen. De meeste landen kennen toch nog steeds hun eigen (economische) verhaal, er is nog geen homogene wereldeconomie, dus internationaal spreiden blijft een ‘must', althans voor beleggers die om risicoreductie geven. De tweede conclusie is dat de belangrijke aandelenmarkten die nu wel stijgen (Japan en VS) dat vooral doen op basis van monetaire verruiming.

De belangrijke vraag voor beleggers is of dit – via het ‘wealth effect' (meer rijkdom door gestegen koersen) – gaat leiden tot meer economische groei in de hele wereld. Het probleem is dat dit recept nog nooit op zo'n grote schaal is toegepast als op dit moment, dus dat de historie ons weinig houvast kan bieden. Sommigen geloven heilig in de positieve gevolgen van het wealth effect, anderen noemen het een piramidespel dat vooral de rijken rijker maakt.

Wat de uitkomst ook zal zijn, het spreiden van het vermogen, en dan bedoel ik niet alleen wereldwijd in aandelen beleggen, maar ook in andere vormen van beleggen, bijvoorbeeld vastgoed, grondstoffen en hedgefondsen (en kasgeld via meerdere banken) biedt op de langere termijn de grootste kans op behoud van dat vermogen.

Volg mij op twitter: @inmaxxa

20 jaar geen rendement

Tue, 23 Apr 2013 10:46:58 GMT

Ik sprak laatst een belegger die nogal verbolgen was over zijn bank. Begin 2000 was hij begonnen met beleggen om te zijner tijd een deel van zijn hypotheek af te kunnen lossen. Na het invullen van de vragenlijst ‘beleggingsprofiel’ bleek hij een offensieve belegger te zijn.

Lees verder.

Emerging Markets hebben last van grondstoffen-crisis

Mon, 22 Apr 2013 10:21:39 GMT

Goede economische positie van groeiende middenklasse op lange termijn - op korte termijn gevoelig voor daling grondstoffen.

Emerging Markets hebben hun eigen verhaal. In de BRIC landen hebben China en India volgens het IMF in 2017 een economische groei van 7%. Brazilië en Rusland moeten het doen met een groei van 4%. Nog steeds aanzienlijk meer dan in de Westerse wereld.

Een andere belangrijke reden om positief te blijven voor de lange termijn is de groeiende middenklasse in de opkomende landen. Steeds meer mensen krijgen meer te besteden en gaan een leven leiden zoals wij dat al lange tijd gewend zijn. Het onderstaande plaatje laat zien dat in 2009 de middenklasse in Azië nog aanzienlijk kleiner was dan in Noord-Amerika en Europa. In 2020 zal de Aziatische middenklasse ongeveer 65% uitmaken van de wereldwijde middenklasse. Samen met de nog relatief jonge bevolking in Azië en Latijns-Amerika vormt dat een enorm groeipotentieel op de lange termijn.

Middenklasse Azië groeit

Bron: OECD, Deutsche Asset and Wealth Management

Dat economische groei en een gunstige demografie niet altijd gelijk staan aan stijgende beurskoersen blijkt uit de achterblijvende prestatie van de Emerging Markets-index. Op de korte termijn blijft deze zelfs sterk achter bij de beurzen in de ontwikkelde markten, zoals blijkt uit de onderstaande grafiek.

Emerging Markets blijven achter in 2013

Bron: ProRealTime

De belangrijkste reden daarvoor is de vertraging in de economische groei van China. Mede daardoor presteert de Chinese beurs dit jaar slecht met een verlies van 11% op 18 april voor de op Euronext verhandelde tracker FXC. Omdat China de grootste weging heeft binnen de Emerging Markets heeft dat een zichtbaar effect. Daarnaast is China de grootste importeur van grondstoffen. Andere opkomende landen die vooral grondstoffen exporteren hebben last van een vertraging in de economische groei van China. Landen als Brazilië, Rusland en Zuid-Afrika hebben samen een gewicht van meer dan 30% in de Emerging Markets-index. Vandaar dat dit jaar ook een duidelijke samenhang is te zien tussen de ontwikkeling van de grondstoffen-index en de Emerging Markets-index. Beide kennen een neerwaarts verloop, zoals blijkt uit de bovenstaande grafiek.

Voor de lange termijn en over de gehele economische cyclus blijven wij geloven in Emerging Markets als belangrijk thema in de beleggingsportefeuille. Desondanks kan het verstandig zijn om voor een periode van enkele maanden ervoor kiezen om het risico tijdelijk af te dekken. Een grote uitstroom van geld uit beleggingsfondsen en ETF's, die is genoemd in het vorige artikel, en de overgevoeligheid voor grondstoffen maken Emerging Markets op de kortere termijn kwetsbaar.

Wapenen tegen bubbles

Thu, 18 Apr 2013 14:16:12 GMT

We leven in een bubbletijdperk. Door de lage rente en extra geldcreatie stroomt er bij tijd en wijle veel geld in bepaalde beleggingscategorieën, met het gevaar dat waarderingen niet meer kloppen en de ballon kan knappen. Hoe kunnen we hier als belegger mee omgaan?

Bubbles zijn van alle tijden, maar sinds we vanaf begin jaren tachtig in een tijdperk zitten van steeds lager wordende rente en goedkoop geld hebben we wel heel veel bubbles, en het weer knappen ervan, achter elkaar gezien. Begin van de jaren negentig zagen we bijvoorbeeld de opkomst van het beleggen in schuldpapier uit opkomende markten (emerging market debt) resulterend de Tequila-crisis.

In de tweede helft van de jaren negentig was er sprake een hype in technologieaandelen, die uiteindelijk leidde tot wat we de .dot-crisis zijn gaan noemen. Vastgoed beleefde een lange ‘boom' van begin jaren negentig tot 2007. De daling van de vastgoedprijzen in 2007 en 2008 leidde de kredietcrisis van 2008 in. Sinds begin 2002 hebben we ook een hausse in grondstoffen gezien. Die lijkt nu te barsten. Obligaties zitten ook al lange tijd in een bubble. De vraag is wanneer die gaat barsten.

Oplossing 1: spreiden en regelmatig herbalanceren
Bubbles barsten vraag of laat altijd. Net als bomen groeien ook koersen niet tot in de hemel. Hoe kan een belegger zich wapenen tegen het te veel beleggen in een sector die aan het hypen is? Het overkoepelende, voor sommige beleggers saaie antwoord is: ‘spreiden'. Daarmee verkleint de belegger de impact van het knappen van een zeepbel van een van de (sub)beleggingscategorieën waarin wordt belegd.

Het tweede overkoepelende antwoord is regelmatig herbalanceren. Dat wil zeggen dat er (gedeeltelijk) winst wordt genomen bij beleggingscategorieën die bijvoorbeeld in een bepaald kwartaal of jaar zijn gestegen en dat die winsten worden belegd in beleggingscategorieën die zijn achtergebleven. Herbalanceren is overigens lastig voor veel beleggers: ze stoppen liever hun geld in beleggingscategorieën die goed gaan in plaats van achterblijven.

Oplossing 2: Benchmark-agnostisch beleggen
Het grote probleem van een belegger die meedoet met een benchmark (index) is dat de index meestal (impliciete) bubbles bevat. Zo steeg de AEX eind jaren negentig hard omdat er steeds meer technologiebedrijven in werden opgenomen die ook nog eens in koers stegen, waardoor ze steeds meer gewicht in de index kregen. De AEX was op een gegeven moment een technologie-index.

Over de periode 2002-2007 gebeurde hetzelfde met financials, ook die kregen door de sterk gestegen koersen van Aegon, ABN Amro, Fortis en ING een steeds groter gewicht in de AEX. Toen de bubble in financiële waarden knapte zakte de AEX met meer dan 50% weg. Het is voor mij, vanwege de werkwijze van de AEX, volstrekt logisch dat de index nog altijd zover onder de top van het jaar 2000 staat. Het heeft twee knappen van zeepbellen voor de kiezen gekregen. Het herstel daarvan gaat jaren duren, als er tenminste niet nog een keer een zeepbel langskomt.

Hoe beter de index gespreid is – tussen sectoren en aantallen aandelen – hoe beter een index op lange termijn presteert, simpelweg omdat de impact van bubbles en het knappen ervan dan veel minder groot is. Het buy-and-hold-beleggen met een ETF in een index als de AEX is volstrekte lariekoek en op lange termijn schadelijk voor het vermogen. Als u buy-and-hold in aandelen wilt zitten, koop dan bijvoorbeeld een ETF op de MSCI World.

Slimme indices
Het is ook het overwegen waard om een goede actieve beheerder te kiezen of in (andersoortige) indices te beleggen die niet per sé meer gewicht geven aan aandelen die sterk stijgen. Er zijn bijvoorbeeld indices waarbij aandelen maar een beperkt gewicht krijgen (bijvoorbeeld maximaal 3%), of waarbij alle aandelen gelijk worden gewogen. Ook zijn er indices waarbij aandelen op basis van fundamentele waarden een gewicht krijgen, bijvoorbeeld op basis van de omzet (en dan dus niet beursomzet of marktkapitalisatie, maar de behaalde omzet zoals die in de winst-en-verliesrekening staat.)

Ook zijn er indices waarbij aandelen worden gewogen op basis van risico. Hoe meer beweeglijkheid (risico) een aandeel heeft, hoe lager het gewicht. Dit wordt ook wel ‘minimum variance'- of ‘low volatility'-beleggen genoemd. Indices die aandelen anders dan op basis van beurswaarde wegen worden ook wel ‘smart beta-' of ‘alternative beta'-indices genoemd. Naast spreiden en regelmatig herbalanceren zijn onder andere slimmere indices dus de wapenen tegen de gevaren van bubbles.

Volg mij op twitter: @inmaxxa

Consumentengoederen: nieuwe bubble?

Thu, 18 Apr 2013 13:41:52 GMT

We leven in een bubbletijdperk. Hoe gevaarlijk dit kan uitpakken weten beleggers in goud. Er wordt nu ook een bubble geblazen in de defensieve consumentengoederensector.

Een dominante trend op de financiële markten is de laatste jaren de ‘search for yield'. Beleggers zijn op zoek gegaan naar beleggingscategorieën die meer opleveren dan de spaarrekening of het lage rendement van staatsobligaties. Een de van de beleggingscategorieën die beleggers bij hun rendementszoektocht hebben opgezocht zijn bedrijfsobligaties.

Eerst bedrijfsobligaties
De koersen zijn bij bedrijfsobligaties zo hoog opgedreven dat iedereen die logisch nadenkt zal constateren dat het rendement dat je nu met bedrijfsobligaties kan verdienen historisch gezien extreem laag is en naar allerwaarschijnlijkheid geen goede compensatie meer biedt voor het risico. Over de zeepbel in bedrijfsobligaties schreef ik enige maanden geleden al een column.

Daarna defensieve aandelen
In de zoektocht naar rendement zijn beleggers in tweede instantie overgestapt naar aandelen, maar dan de defensief geachte aandelen. Daarbij moeten we in eerste instantie denken aan sectoren als voeding, drank en andere huishoudelijke artikelen. Denk daarbij aan bedrijven als Coca Cola, Nestlé en Unilever.

Onderstaande grafiek toont de S&P Consumer Staples (in dollars). Opvallend is hoever deze grafiek al boven het laatste hoogtepunt van voor de kredietcrisis staat. Vanaf het dieptepunt van begin 2009 is de koers van deze index al 110% gestegen. De steilheid waarmee de grafiek het laatste half jaar stijgt doet erg denken aan een bubble.

Bron: Stockcube Research

Een kenmerk van een bubble is namelijk dat de laatste fase ervan meestal het steilst is. Dat zagen we bij de Nasdaq in 1999, bij goud in 2011 en ook recent bij Apple, voordat de koers daar zakte. Overigens zien we ook vaak steile stijgingen na een flinke daling. In dat geval is er natuurlijk nog geen sprake van een bubble, maar een (snel) herstel op de daling, als een elastiek dat weer terugschiet.

Ook in opkomende markten
Consumer staples doen het overigens niet alleen goed in de ontwikkelde beurzen. Ook in opkomende markten is het veruit de best presterende sector geweest. De grote verschillen die we hebben gezien tussen de prestaties van fondsbeheerders van opkomende marktenfondsen lag hem vooral in de beslissing wel of niet deze sector te overwegen ten opzichte van de benchmark (en de peergroup).

In onderstaande grafiek is echter te zien dat de koers-winstverhouding van deze sector in opkomende markten (op basis van de winstverwachting van dit jaar) boven de 21 staat, en ver boven de fundamentele waardering van de andere sectoren. Het kan overigens nog hoger, zo zagen we bij Financials, Energie en Industriële bedrijven vlak voor de kredietcrisis.

Bron: Comgest

Het probleem van een bubble is dat niemand weet hoeveel rek er in de ballon zit. Een belegger of vermogensbeheerder wordt hierdoor voor een dilemma geplaatst. Of meedoen met de bubble, met het risico dat, als de ballon knapt, de portefeuille grote schade kan ondervinden. Of (verstandig) genoeg niet meedoen met de bubble, met het gevolg dat de rendementen achterblijven op die van de beleggers die (dom) wel meedoen met het bubblefeestje. Er bestaan oplossingen voor dit dilemma. Daarover donderdag aanstaande meer.

Volg mij op twitter: @inmaxxa

Goud zakt door het ijs

Mon, 15 Apr 2013 12:04:17 GMT

Goud is vrijdag door het ijs gezakt. Welke giftige cocktail van factoren maakt goud zo onaantrekkelijk?

Vrijdag zakte goud door het ijs met een daling onder een belangrijkste niveau rond $ 1.425. Een aantal factoren op de kortere termijn zorgden voor de overgave van goudoptimisten. De belangrijkste daarvan is dat de Bank of Cyprus aankondigde om een groot deel van de goudvoorraad ter waarde van € 400 miljoen te verkopen om de financiële nood van het land te ledigen. Deze hoeveelheid goud is slechts beperkt in omvang in vergelijking tot de wereldmarkt maar kan andere noodlijdende Zuid-Europese landen op ideeën brengen.

Ook belangrijk was de opmerkelijke omslag die Goldman Sachs vorige week maakte. Inmiddels hanteert Goldmna Sachs een negatief advies voor goud. De invloedrijke zakenbank merkt onder andere op dat de goudprijs niet wist te profiteren van de bijna-escalatie in Cyprus en de mogelijke gevolgen voor de eurozone. Daarmee lijkt het edelmetaal haar rol als vluchthaven steeds verder te verliezen. Een aanvullend voorbeeld daarvan is dat de toenemende nucleaire dreiging tussen beide Korea's de goudprijs vooralsnog niet naar hogere niveaus weet te brengen.

Overigens volgt het rapport van Goldman Sachs op een begin april gepubliceerde studie van Société Générale met als titel ‘The End of the Gold Era'. De zakenbanken hebben hun posities nu duidelijk gericht op een verdere daling van goud.

De desinteresse voor goud blijkt goed uit de eerste grafiek. Met de daling van afgelopen vrijdag is de goudprijs onder de bodems van 2011 als 2012 gezakt. Deze bodems vormden een steunniveau rond $ 1.425. Vanuit een technische analyse perspectief is daarmee een nieuwe bearmarkt in gang gezet. Na 12 kalenderjaren van onafgebroken stijging zal 2013 de ommekeer zijn.

Bron: ProRealTime

Wat ook opvalt is dat in het eerste kwartaal van dit jaar veel geld is onttrokken aan de grootste goud-ETF in de wereld. Het in Amerika genoteerde GLD is in omvang de zesde eigenaar ter wereld van goud met een totale waarde van $ 61 miljard. De eenvoud om via beursgenoteerde ETF's goud te kopen heeft volgens sommigen bijgedragen aan de grote stijging van de goudprijs. Met dezelfde eenvoud wordt GLD nu verkocht, wat een drukkend effect heeft op de goudprijs. De donkere lijn in de tweede grafiek laat zien dat de onttrekkingen al aan het begin van 2013 zijn gestart. In februari vond overigens de grootste uitstroom plaats in de geschiedenis uit ETF's met goud als onderliggende waarde.

Bron: Bloomberg, CFTC

Een reden waarom velen goud hebben gekocht in het verleden was de angst voor inflatie. Met de aanhoudende matige economische groei zal inflatie in de nabije toekomst niet de grootste zorg zijn. En als de inflatie dan toch van de grond zou komen is de goudprijs daar al flink op vooruitgelopen, zoals blijkt uit de onderstaande grafiek uit een artikel van Harry Geels.

Bron: The Golden Dilemma (Erb, Harvey, januari 2013)

De belangrijkste reden om te twijfelen aan een structureel herstel van de goudprijs is dat de Federal Reserve signalen afgeeft dat het einde nadert van de ruime geldpolitiek. Uit de vorige week bekendgemaakte notulen van de laatste Fed-vergadering werd duidelijk dat enkele leden van het comité een verbetering van onder andere de arbeidsmarkt willen aangrijpen om de maandelijkse aankoop van $ 85 miljard aan obligaties terug te schroeven. De cyclus van geldcreatie loopt daarmee op zijn einde. En dat was nu juist een belangrijke drijfveer voor goud.

Sparen groter risico dan beleggen

Mon, 15 Apr 2013 10:18:15 GMT

Velen spaarders denken dat ze hun geld slechts in bewaring geven bij de bank en realiseren zich niet altijd dat hun spaargeld op de balans van de bank staat en dus risicodragend is.

Lees verder.

Bye bye buy-and-hold bonds

Thu, 11 Apr 2013 14:20:17 GMT

De rente in de ‘veilige' landen is tot ruim onder het fundamentele rente-evenwicht gezakt. De tijd om actiever, opportunistischer met obligatieportefeuilles om te gaan is nu toch echt aangebroken.

De rente op obligaties van de veilige landen is door de crisis enorm gedaald. Naast angstaankopen van bange beleggers zijn de centrale banken, middels diverse obligatieopkoopprogramma's, voor die lage rente verantwoordelijk. De rente in de veilige landen staat nu zo laag dat obligatiebeleggers moeten oppassen: actief beheer van obligatiesportefeuilles is meer dan ooit noodzakelijk geworden.

Goedkoop geld en paardenmiddelen
Sinds begin jaren tachtig is de rente eigenlijk alleen maar gedaald. Die rentedaling is mede de oorzaak geweest van de krachtige economische groei in het westen over de periode 1982 tot en met 2007. Door het goedkope geld (middels de steeds lagere rente) konden bedrijven, overheid en consumenten makkelijk en veel lenen, wat de groei stimuleerde.

Toen door de kredietcrisis banken de kredietkraan stevig dicht drukten en mensen (uit angst) en massa hun geld op de bank zetten, of in goud stopten, of hun schulden gingen aflossen viel de economische groei stil.

De centrale banken, vooral die van de VS, hebben hierop gereageerd met paardenmiddelen, namelijk de opkoopprogramma's van staatsleningen en hypotheek gerelateerde obligaties (onder de namen QE1, QE2, Operation Twist en recent QE3). Dit heeft ervoor gezorgd dat er op de balans van de Fed nu meer dan $3 biljoen opgekochte leningen staan (zie onderstaande figuur).

(bron: GSAM, White paper april 2013)

Gevaarlijk spel
Dit, met geldcreatie, opblazen van de bankbalans is een gevaarlijk spel. Analisten van GSAM stellen in een recent gepubliceerde ‘white paper' terecht dat de Fed een moeilijke keus heeft: óf de Fed kan de opgekochte obligaties weer verkopen, waardoor het geld uit het financiële systeem trekt (en inflatie, maar ook de economische groei tegengaat) óf het kan de obligaties aanhouden en laten aflopen waardoor het al het gecreëerde geld in het financiële systeem laat zitten (wat inflatie kan aanwakkeren, vooral als het economisch weer beter gaat).

Het lijkt steeds waarschijnlijker dat de Fed aan het eind van dit jaar, wellicht aan het begin van 2014, gaat stoppen met de opkoopprogramma's. De reden hiervoor is dat het redelijk goed gaat met de economische groei in de VS en omdat de Fed niet eeuwig het bovenstaande dilemma kan uitstellen. Dit betekent dat er een grote koper van staatsleningen gaat wegvallen.

Analisten van GSAM tonen verder aan dat het aankopen van Amerikaanse staatsleningen door Japanners inmiddels al een aantal jaren niet meer groeit en dat de groei in de vraag vanuit China afneemt. Minder vraag en nog altijd veel aanbod (de Amerikaanse overheid geeft immers vanwege een begrotingstekort van nu 6,7% nog altijd veel staatsleningen uit) kan meer één ding betekenen: de rente op staatsleningen gaat stijgen, hoewel dit aanvankelijk waarschijnlijk niet snel gaat (de opkoopprogramma's lopen immers nog steeds: maandelijks wordt er nog altijd $65 miljard aan obligaties op de balans genomen).

Fundamenteel staat de rente te laag
De rente is door angstige beleggers, regelgeving voor institutionele beleggers die aanzet tot veilig beleggen en opkoopprogramma's van de centrale overheden extreem en historisch laag. Op basis van een model van GSAM dat kijkt naar economische groei, inflatie en rentedoelstellingen van de Fed zou de Amerikaanse rente nu 1,6 procentpunt (160 basispunten) hoger moeten zijn. Zie onderstaande figuur.

(bron: GSAM, white paper april 2013)

Op basis van de veronderstellingen dat er waarschijnlijk een einde komt aan de opkoopprogramma's en de rente fundamenteel te laag staat is het gevaarlijk nu long-only, passief in obligaties te beleggen. Ik verbaas me over de recente enorme instroom in obligatie-ETF's. Het wijst op ‘performance chasing' van domme beleggers, die eerder naar de historische rendementen dan naar toekomstige rendement-risicoverhoudingen kijken.

Actief obligatiebeheer nu belangrijker dan ooit
Beleggers die in obligaties willen blijven beleggen doen er nu verstandig aan niet in ETF's of trackers te beleggen, maar in actieve beheerders die bijvoorbeeld de mogelijkheid hebben om het renterisico (of durationrisico) af te dekken. Dit kan bijvoorbeeld door op de obligatieportefeuille met rentefutures short te gaan. Daardoor wordt de portefeuille immuun voor rentebewegingen en kan er rendement worden gehaald door in de juiste obligaties of obligatiesectoren te beleggen.

Eventueel kunnen zelfs nog long/short-strategieën worden ingezet. Bronnen van rendement zijn er genoeg: de obligatiemarkten bewegen nu meer dan ooit te voren. De keuze voor een goede, kundige obligatiebeheerder is dan wel belangrijk. De hier genoemde white paper van GSAM heet overigens ‘The Case for Unconstrained Fixed Income', ofwel de casus om obligatiebeheerders niet al te veel restricties meer op te leggen, populair vertaald met: ‘Bye bye buy-and-hold bonds'

Volg mij op twitter: @inmaxxa

Emerging markets onder zware druk

Tue, 09 Apr 2013 12:39:54 GMT

Emerging Markets waren geliefd in 2012 met een winst van 16% voor de index. Blijft dat in 2013 zo en waar komt de dreiging vandaan? Inmiddels is de uitstroom uit beleggingsfondsen en ETF's in dit segment goed op gang gekomen.

Een belangrijke reden waarom Emerging Markets het in 2012 goed hebben gedaan is de aanhoudende instroom van goedkoop geld. Het ruime monetaire beleid ‘dwingt' beleggers te zoeken naar beleggingscategorieën die een potentieel hoger rendement kunnen bieden. Zeker na de legendarische woorden van Draghi in juni vorig jaar is een klimaat ontstaan waarin het nemen van risico werd beloond.

Maar ook de (opkomende) bomen van de Emerging Markets groeien niet tot in de hemel. Tegen een matige economische achtergrond is de groei van de winst per aandeel flink gedaald. Het onderstaande plaatje laat zien aan het begin van 2012 nog werd uitgegaan van een winstgroei van ruim 10%, terwijl aan het einde van het jaar per saldo de winst gelijk is gebleven bij bedrijven die actief zijn in de opkomende markten. Voor 2013 verbeteren overigens de vooruitzichten weer voor de winstgroei per aandeel.

Bron: Comgest

De grootste koersstijging van de Emerging Markets vond plaats in de laatste zes weken van 2012. Zo makkelijk als het (bijna) gratis geld de weg vond naar de opkomende markten zo makkelijk wordt het nu weer onttrokken. Het betreft immers voornamelijk Westers kapitaal dat een stuk minder honkvast is dan kapitaal uit de eigen (opkomende) regio. Na een goede instroom van kapitaal aan het begin van 2013 zoeken veel internationale beleggers in de laatste weken naar de uitgang. Per saldo is in de laatste weken veel geld weggevloeid. Dat wordt duidelijk uit de tweede grafiek.

Bron: Bank of America Merill Lynch

Maar hoe nu verder in 2013? De opkomende landen blijven voor een aantal uitdagingen staan op de kortere termijn. Het grootste land binnen de index voor opkomende landen is China dat in 2012 met 7,8% de laagste economische groei in 13 jaar realiseerde. Als belangrijke importeur van grondstoffen drukt de lagere economische activiteit de prijzen voor grondstoffen. Andere opkomende landen als Rusland, Zuid Afrika en Brazilië zijn als exporteur juist weer afhankelijk van een goede grondstofprijs.

Voor de lange termijn blijven een aantal positieve thema's binnen opkomende markten onveranderd. De lage schuldratio's van de overheid en de groeiende en jonge bevolking maken de kans groot dat het welvaartsgat met de Westerse landen langzaam maar zeker zal worden verkleind. Voor langetermijnbeleggers loont het om over de hele economische cyclus heen te kijken en die aandelen te selecteren die van de langetermijnthema's profiteren. Een goed aandelenselectie is juist in een (tijdelijk) neergaande markt van belang. In een stijgende markt kan iedereen geld verdienen. Een suggestie voor een actief beheerd fonds is het Comgest Growth Emerging Markets fonds dat wij voeren in onze fundselectie. Voor degene die een passieve blootstelling wensen aan dit segment is de iShares MSCI Emerging Markets beschikbaar.

In een volgende column meer over de individuele landen binnen de Emerging Markets.

Gegarandeerd verlies door beleggingsprofiel

Mon, 08 Apr 2013 11:37:56 GMT

Door het steeds meer toevoegen van obligaties in een portefeuille zal de volatiliteit waarschijnlijk wel fors afnemen, maar ook het te behalen rendement. Deze klassieke manier van het managen van risico kan er voor zorgen dat een klant zijn einddoel niet haalt.

Lees verder.

Discutabele rollen van respectabele mensen

Thu, 04 Apr 2013 10:05:13 GMT

De banken en de rating agencies hebben in eerste instantie de schuld gekregen van de kredietcrisis. Toezichthouders hebben de tweede klap van verontwaardiging ontvangen. Accountants zijn nu in het beklaagdenbankje gekomen. En niet zonder reden.

In de aanloop naar de kredietcrisis was het ‘bon ton' om te beleggen in allerlei exotische vormen van beleggen, zoals private equity, ‘asset-backed lending' (kredietverlening aan bedrijven met onderpand, vaak in de vorm van aandelen), ‘collateralized debt obligations (cdo's)' en private vastgoedprojecten (vaak middels een commanditaire vennootschap). Veel beleggers in deze vormen van beleggen zijn van de koude kermis thuisgekomen.

Ik heb vanuit mijn rol als vermogensbeheerder van dichtbij kunnen meemaken hoe de ‘waarde' van bepaalde beleggingen helemaal verdampte. Daarbij speelden achteraf gezien verkeerde waarderingen (goedgekeurd door accountants), te hoog ingeschatte kredietwaardigheden (door banken en ratinginstituten) en schrikbarend hoge fees van consultants, adviseurs en liquidators (curatoren) een belangrijke rol.

Mijn frustratie zit hem ook bij de accountants, omdat ze eerder de jaarrekeningen goedkeurden, later uit angst voor claims hun handtekeningen niet meer wilden zetten (waardoor beleggers naar de uitgang renden en de betreffende beleggingsfondsen in een negatieve spiraal terecht kwamen) en vervolgens de fondsen in liquidatie met hoge fees kaal plukten (ter info: accountants mogen in de meeste landen ook de in Nederland beschermde rol van curator vervullen).

Krijtstreepmaffia
Mijn frustratie over accountants wordt gedeeld door een Engelse accountant, Richard Murphy, die een boekje open doet over de werkwijze van accoutants in een uitzending van Tegenlicht van 25 maart getiteld The Free Tax Tour. Nu gaat die uitzending eigenlijk over de manier waarop grote bedrijven belasting ontwijken, maar Murphy geeft daarbij ook zijn eigen beroepsgroep er flink van langs. Al ergens in het begin van de aflevering noemt hij ze, samen met de bankiers en de advocaten, de krijtstreepmaffia.

Waar ik het zojuist nog over beleggingsfondsen had, waar accountants veel te gemakkelijk jaarrekeningen hebben goedgekeurd, heeft Murphy het vooral over hun dubieuze rol bij het goedkeuren van de jaarrekeningen van de banken die zijn omgevallen of in de problemen zijn gekomen. Die jaarrekeningen zijn allemaal goedgekeurd geweest. Hij verbaast zich erover dat beleggers en andere bankgedupeerden accountants nog niet aangeklaagd hebben voor misleiding.

In eerdere columns heb ik betoogd dat een bankbalans nooit goed ontrafeld kan worden en dat bankactiviteiten vergelijkbaar zijn met die van gevaarlijke hedgefondsen. Dat er dan toch een handtekening - ook nu altijd nog - onder de jaarrekening staat, kan maar één ding betekenen: de druk op de accountant om het systeem in stand te houden is groot. Als hij namelijk zijn handtekening niet meer onder de jaarrekening van de bank zou zetten, zou het financiële systeem als een kaartenhuis in elkaar zakken.

Oneigenlijke dwarsverbanden
Murphy haalt een aantal saillante voorbeelden van belangenverstrengeling aan. Er lopen vele dwarsverbanden tussen de grote accountantbureaus en de overheid. Zo zijn recent bijvoorbeeld in Australië en Engeland de nieuwe topmannen van de belastingdiensten aldaar afkomstig van KPMG.

Ook in Nederland zijn er de nodige dwarsverbanden. Wouter Bos, nog altijd een belangrijk politiek kopstuk in de PvdA, is partner bij KPMG. De voorbeelden van de vele oneigenlijke dwarsverbanden beperken zich overigens niet tot de grote accountantskantoren. Ook bij de grote banken en advocatenkantoren zien we veel politici terug. Zo zitten Gerrit Zalm en Wim Kok, nog steeds invloedrijk binnen hun partijen, op het pluche bij de banken.

Dwaling in het systeem
Hier zit waarschijnlijk wel de grootste dwaling in ons huidige systeem: (oud)politici die allemaal (bij)baantjes hebben in het bedrijfsleven. Dan wringt de onafhankelijkheid en kunnen misstanden niet meer objectief bezien worden. Ik stel voor dat er wetgeving komt om dit zo snel mogelijk te verbieden. Je kiest of voor een carrière in de politiek of in het bedrijfsleven. Overstappen kan, maar dan laat je het andere los. De politiek en het bedrijfsleven moeten elkaar ten allen tijde objectief tegenwicht kunnen bieden.

PS: De bovengenoemde uitzending van Tegenlicht bevat overigens volgens mij enkele omissies. Zo stelt Murphy onterecht dat er geen toezicht is op accountantskantoren. De AFM heeft recent de Big Four (KPMG, E&Y, Deloitte en PWC) op hun vingers getikt. Tevens bleek dat er in 35 van de 47 door de AFM gecontroleerde dossiers (uitgevoerde accountantscontroles over een bepaalde periode) ernstige tekortkomingen zaten (je zou als belegger maar de jaarrekening als belangrijke bron voor beslissingen gebruiken!). Maar wellicht bedoelt Murphy dat er eigenlijk geen sprake kan zijn van zuiver toezicht als er allerlei dwarsverbanden bestaan (Wouter Bos, zoals gezegd nu werkzaam bij KPMG, was als Minister van Financiën nota bene nog de oude baas van de AFM).

Volg mij op twitter: @inmaxxa

Operatie Cyprus: habemus bankenunie

Thu, 28 Mar 2013 11:13:34 GMT

De redding van Cyprus houdt twee belangrijke boodschappen in. Spaartegoeden zijn niet veilig (wat men overigens al zou moeten weten). En we hebben praktisch gezien dan toch een Europese bankenunie.

Natuurlijk wordt er veel geklaagd over de deal die Europa met Cyprus heeft gesloten - vooral door de Cyprioten zelf en door de (buitenlandse) spaarders aldaar -, maar de basis van de gekozen oplossing is goed: de banken en de investeerders in de banken worden een kopje kleiner gemaakt en rijke spaarders moeten meebetalen.

Gedeeltelijk spaargeld kwijtraken is logisch
Sommige spaarders spreken van diefstal dat (een gedeelte van) hun geld wordt geconfisceerd. Dit is om drie redenen onterecht. Ten eerste is sparen veel risicovoller dan meningeen beseft en niet heel veel anders dan het geld lenen aan een risicovol bedrijf. Sterker nog, bankactiviteiten zoals die bij de meeste banken plaatsvinden, zijn vergelijkbaar met die van hedgefondsen: ze werken beide met een leverage.

Banken zetten namelijk iedere euro spaargeld wel tienmaal uit, wat een zelfs hogere leverage is dan de leverage die een gemiddeld hedgefonds hanteert. Dat sparen dan toch als algemeen veilig wordt beschouwd heeft te maken met het depositogarantiestelsel, dat spaargeld tot een zeker bedrag beschermt. Banken onderling zouden dit met elkaar moeten regelen (dit garantiestelsel leidt immers tot goedkoop spaargeld waar banken van profiteren). Na SNS en Cyprus weten we echter dat de belastingbetalers het depisitogarantiestel dragen.

Dit is een belangrijke boodschap. Het overeind houden van de Cyprus en de (afgeschlankte) bankensector aldaar middels gelden uit het noodfonds (belastinggeld dus) komt de facto neer op het hebben van een Europese bankenunie. Een van de belangrijkste kenmerken van een bankenunie is namelijk een gemeenschappelijk depositogarantiestelsel. Door het redden met Europees belastinggeld van de kleine spaarders in Cyprus hebben dat blijkbaar.

De tweede reden waarom spaarders in Cyprus niet zo heel verontwaardigd moeten zijn heeft betrekking op de hoger dan gemiddelde rente die zij de afgelopen jaar genoten hebben. Spaarders moeten zich realiseren dat die hogere dan gemiddelde rente niet voor niets is. Hoog rendement is namelijk hoog risico. De banken in Cyprus waren mede door die hoge rente enorm uit hun voegen gegroeid. Dat had argwaan moeten wekken en mensen er toe moeten aanzetten niet al te grote spaartegoeden aan te houden.

Ten derde moeten de spaarders zich realiseren dat als de banken failliet zouden zijn gegaan, ze wellicht al hun geld boven de €100.000 kwijt waren geweest. Ze mogen dus blij zijn dat er een deal is gemaakt met Europa. Enige clementie moet je voor de spaarders wel hebben. Velen weten niet hoe banken werkelijk werken en menen dat hun geld veilig is. Trucjes genoeg om mensen dit te doen geloven. Bankreclames die vooral veiligheid uitstralen, ex-ministers van financiën die topmannen bij banken worden, et cetera.

Spaarders waren en zijn gewaarschuwd
IJsland en DSB hebben eerder aangetoond dat sparen niet veilig is. Dit is blijkbaar snel vergeten. In meerdere columns heb ik verder gesteld dat sparen interen betekent en gevaarlijk kan zijn. De financiële wereld staat sinds het uitbreken van de kredietcrisis op zijn kop. Defensief met het geld om gaan, wat traditioneel sparen en beleggen in staatsleningen inhield, is niet meer.

In een column van 12 oktober 2012 onder de titel ‘Sparen bestaat niet meer' stond bijvoorbeeld: ‘Naast het eerder gememoreerde feit dat sparen gelijk staat aan interen, moeten we ook niet vergeten dat er in het verleden regelmatig periodes zijn geweest dat spaargeld vernietigd werd, door hyperinflatie, oorlogen, het uiteenvallen van financiële systemen. Zeg nooit dat een van deze zaken, of iets geheel anders wat we ons allemaal nog niet goed realiseren, niet zou kunnen gebeuren'. Achteraf gezien kon ik dit eigenlijk niet treffender verwoorden. En wat er in Cyprus gebeurd is, kan ook in andere landen gebeuren. Let's face the brutal facts.

Over beleggen en sparen bij banken schreef ik in mijn column over het SNS-drama het volgende: ‘Ik beleg zelf uit principe niet in banken. De bankbalans is een mysterie, zoals in de ‘The Mystery of Banking' van Murray Rothbard (een klassieker die door het Ludwig von Mises institute gratis ter beschikking wordt gesteld) staat uitgelegd. Hoeveel een bankconglomeraat waard is, kan eigenlijk niemand ooit goed uitrekenen. Daarnaast is het huidige verdienmodel, onder andere gebaseerd op koppelverkoop, pervers en daar wil ik op zo weinig mogelijke manieren (als (spaar)cliënt bijvoorbeeld) betrokken bij zijn, anders compromitteer ik mezelf'.

Iemand die vooral nu verstandig met zijn geld omgaat spreidt zijn vermogen. Oude Joodse koopmannen aan het begin van de jaartelling zeiden het al: stop een derde in koopwaar, een derde in land en een derde in geld. Gelukkig zijn er nu meer mogelijkheden om te spreiden.

Volg mij op twitter: @inmaxxa

Wat is uw Sharpe-ratio?

Tue, 19 Mar 2013 16:21:49 GMT

De Sharpe-ratio meet hoeveel rendement een belegger heeft gemaakt per éénheid risico. Warren Buffett heeft volgens wetenschappelijk onderzoek een Sharpe-ratio van 0,76. Het blijkt dat bijna geen enkele belegger het beter kan doen.

Laatst sprak ik een doe-het-zelf-belegger die beweerde dat hij de afgelopen tien jaar meer dan 15% per jaar rendement had gemaakt. Dit roept bij mij direct twee vragen op. Met welk risico is dat behaald? En is dat rendement over rendement, of een gemiddeld (rekenkundig) rendement? Antwoorden op beide vragen zijn van essentieel belang om te kunnen beoordelen of die prestatie van 15% per jaar goed is of niet.

‘Risk comes first, return is the result'
Ik ben er heilig van overtuigd dat de vele problemen die in de financiële wereld voorkomen te maken hebben met de obsessie van beleggers voor rendement en de veronachtzaming van risico's. Niet vaak hoor je een beleggingsverhaal dat begint bij risico: welke risico's er zijn en hoe die beheerst en berekend worden en welke risicobronnen waarschijnlijk een beloning gaan overleveren en welke niet.

Bekende manieren om risico's te meten zijn volatiliteit (beweeglijkheid van de rendementen) en drawdown (teruggang in het kapitaal van top naar bodem in een bepaalde periode). De Sharpe-ratio is een bekende rendements-risicomaatstaf waarbij het (extra)rendement gedeeld wordt door de volatiliteit. Hoe hoger de Sharpe-ratio, hoe beter de resultaten. Even kort door de bocht: een Sharpe-ratio van boven de 0,5 is goed, maar is lastig te realiseren.

‘Mission impossible': structureel hoge rendementen
Het is opvallend dat weinig beleggers hun risico's kennen. Sharpe niet, maar zelfs niet eens de volatiliteit, terwijl ook die van essentieel belang is. Als iemand 15% per jaar heeft behaald maakt het bijvoorbeeld uit of dat een rekenkundig gemiddelde is of rendement over rendement.

Als iemand het ene jaar -20% en het andere jaar +50% rendement maakt is dat rekenkundig gemiddeld 15% per jaar, maar komt het echte (geometrische) rendement veel lager uit dan 15% per jaar, omdat na een verliesjaar van 20% de eerste 25% rendement in het jaar daarna nodig zijn om het verlies goed te maken. Volatiliteit lekt rendement weg.

Structureel hoge rendementen per jaar maken is bovendien ook een ‘mission impossible', zoals Wesley Gray ooit op zijn blog Turnkey Analist schreef. Hij toonde dat met eenvoudige sommetjes aan. Stel bijvoorbeeld dat je over de periode 1926 tot en met 2010 33% per jaar zou hebben gemaakt (met een startbedrag van $1000), dan zou je in 2010 door het rendement-over-rendementseffect de hele aandelenmarkt(kapitalisatie) in de wereld bezitten! Onmogelijk dus.

De geheimen van Warren Buffett
Warren Buffett wordt verondersteld de beste belegger ter wereld te zijn, althans als we naar het verleden kijken. Hij heeft zijn rijkdom vergaard met beleggen. Zijn beleggingsvehikel Berkshire Hathaway heeft sinds begin jaren tachtig een gemiddeld jaarrendement van 19% behaald. Wat betreft Information Ratio (vergelijkbare maatstaf als Sharpe) behoort hij tot de top in de wereld (zie onderstaande figuur waarin hij wordt vergeleken met andere actief beheerde aandelenfondsen).

Bron: Buffett's Alpha Andrea Frazzini, David Kabiller en Lasse H. Pedersen (augustus 2012)

Buffett's rendement (en Sharpe van 0,76) is het hoogste ter wereld, zo werd door Frazzini, David Kabiller en Lasse H. Pedersen uitgerekend in hun wetenschappelijke paper getiteld Buffett's Alpha (augustus 2012). Maar denk nu niet dat die Sharpe-ratio zomaar te kopiëren is. De wetenschappers toonden aan dat Buffett een aantal technieken toepast die de meeste beleggers niet kunnen toepassen.

Ten eerste maakt Buffett gebruik van ‘leverage' ofwel gedeeltelijk beleggen met geleend geld. Over de onderzoeksperiode bedroeg die leverage 1,6 staat tot 1. Buffett was daarbij in staat de financiering te regelen tegen lagere kosten dan korte Amerikaanse staatsleningen, mede vanwege de AAA-status van zijn fonds. Buffett heeft dus toegang tot extreem goedkope financiering.

Daarnaast bestaat Buffett's fonds ook uit niet-beursgenoteerde beleggingen (private equity). Zijn fonds is daarmee, naast de leverage, niet helemaal vergelijkbaar met een standaard aandelenfonds. Private equity is illiquide en wie daar in belegt moet de drawndowns die onderweg weleens langskomen uit kunnen zitten. Buffett kan dat, want hij heeft altijd een lange beleggingshorizon gehad en nooit de (emotionele) noodzaak gevoeld en gehad in slechte tijden te liquideren.

Opvallend was dat Buffett's beursgenoteerde beleggingen (altijd gekozen voor kwaliteitsaandelen met een ‘value bias') beter hebben gepresteerd dan zijn private equity bedrijven, wat de onderzoekers verleidde te suggereren dat zijn stockpicking-kwaliteiten beter zijn dan zijn managementvaardigheden. Tot slot bleek dat door de leverage en gekozen beleggingen de volatiliteit in de Buffett's portefeuille niet bepaald laag was.

Moraal van het verhaal: ken uw risico's en vergelijk bijvoorbeeld uw behaalde Sharpe-ratio eens met die van de beste beleggers in de wereld, zoals die van Warren Buffett. Het kan tot ontnuchtering leidden, wat een goede zaak is, want nuchter- en bescheidenheid zijn volgens mij twee belangrijke eigenschappen van een goede belegger.

Volg mij op twitter: @inmaxxa

Eurodebat gepolariseerd

Tue, 19 Mar 2013 13:21:24 GMT

Het politieke debat rond de eurocrisis is gepolariseerd en vastgelopen. De gevestigde partijen willen de euro in de huidige constellatie koste wat het kost behouden. Een goede inhoudelijke discussie over alternatieve oplossingen wordt categorisch gedwarsboomd, zelfs in de Eerste Kamer die toch geacht wordt de Chambre de Réflexion te zijn.

De eurocrisis heeft een verlammende uitwerking op de economische groei in Europa. De meeste Europese landen zijn in een recessie terecht gekomen. De recessie is het hevigst in de landen waar van de troika (IMF, ECB en EU) het hardst bezuinigd moet worden, te weten Griekenland, Ierland, Portugal en Spanje. In Griekenland hebben private beleggers al afschrijvingen op gekocht schuldpapier moeten accepteren. In Portugal, waar recent een waar volksoproer heeft plaatsgevonden, ligt een afschrijving van de schulden eveneens voor de hand. Over Cyprus praten we maar liever niet.

Weeffout in eurosysteem
De essentie van de eurocrisis is terug te voeren tot de weeffout in het systeem die vaak omschreven wordt als ‘one size (one euro) does not fit all (countries)'.

Nobelprijswinnaar Robert Mundell heeft ons reeds in 1961 haarfijn voorgerekend welke vier voorwaarden er nodig zijn voor een goedlopende muntunie: 1. economieën die in een gelijklopende ‘business cycle' zitten, 2. vrije arbeidsmobiliteit door de hele regio, 3. vrije kapitaalstormen door de hele regio en 4. fiscale transferunie (waarbij geldstromen tussen landen kunnen plaatsvinden om eenmalige schokken in een bepaalde regio op te vangen). De eerste voorwaarde is veruit de belangrijkste en daar ligt nu juist het probleem. In Europa is geen sprake van gelijke economische kracht en snelheden. De kernlanden lopen steeds meer uit op de periferie.

Geen goede inhoudelijk discussie
Het zou, gezien de enorme impact van de eurocrisis op de welvaart van de burgers in de EU, voor de hand liggen dat er een goede inhoudelijke discussie plaatsvindt over de wijze waarop de eurozone functioneert. In tegenstelling tot Duitsland is dat in Nederland niet het geval. Sterker nog, vooral de partijen die destijds betrokken waren bij de introductie van de euro, VVD, CDA en PvdA, mijden iedere inhoudelijke discussie over alternatieve scenario's. Daarmee hebben ze vrij spel gegeven aan de PVV, die makkelijk kan schieten op de overduidelijke weeffout in het eurosysteem. Deze partij heeft opdracht gegeven aan Lombard Street Research om na te gaan wat voor ons land een terugkeer naar de gulden zou betekenen. Dit rapport legt weliswaar de vinger op de zere wonde, maar de conclusie dat we dan maar terug moeten naar de gulden is wat kort door de bocht.

De Christen Unie heeft Prof. Dr. Johan Graafland (Universiteit Tilburg) gevraagd om een aantal alternatieve scenario's de revue te laten passeren. Zijn rapport is op 29 november 2012 uitgebracht. Maar verder dan deze wapenfeiten is de Nederlandse politiek niet gekomen. Diverse alternatieve oplossingen voor de eurocrisis, zoals door vooraanstaande economen en andere wetenschappers bepleit, worden niet bediscussieerd. Enkele scenario's die nader onderzoek en discussie behoeven zijn onder andere parallelle munten, The Matheo Solution (TMS) en de ‘euro holiday' voor probleemlanden. Zie ook mijn eerder gepubliceerde Euro-oplossingsmatrix.

Sterker nog: pogingen tot inhoudelijke discussies worden gesmoord
Recent heeft Prof. Dr. Kees de Lange, wetenschapper en senator van de Onafhankelijke SenaatsFractie, in de Commissie Financiën van de Eerste Kamer om een expert meeting ten behoeve van de financiële woordvoerders van de politieke partijen in de Eerste en Tweede Kamer verzocht. Het doel van deze expert meeting was om een inhoudelijke discussie met vooraanstaande internationale wetenschappers te voeren over alternatieve scenario's, waardoor de politiek zich breed zou kunnen oriënteren over de eurocrisis en bij eventuele besluitvorming beter afgewogen beslissingen zou kunnen nemen.

Aanvankelijk reageerden vrijwel alle de fracties in de Commissie instemmend. Er werd zelfs een voorbereidingsgroep opgericht die twee keer bijeen is gekomen. Helaas keerden in tweede instantie de VVD en PvdA samen met de traditioneel eurocratische D66, CDA en GroenLinks zich toch tegen de expert meeting. Blijkbaar wenst de politiek zijn kop in het zand te steken.

Dus een vooringenomen discussie
Waar in de wetenschap juist de discussie tussen conflicterende ideeën de enige weg naar vooruitgang is, worden in de politiek kritische meningen over het huidige eurobeleid bij voorkeur gesmoord. Dit hebben wij in het debat in de Tweede Kamer van donderdag 7 maart over ‘de Staat van de Unie' wederom gezien. Alleen de SGP heeft bij monde van Elbert Dijkgraaf een aantal keren verzocht naar alternatieven te kijken.

Van het pad dat oorspronkelijk door Wim Kok en Gerrit Zalm is ingezet, mag koste wat het kost niet worden afgeweken. Want dat zou politiek prestigeverlies betekenen, en dat gaat uiteraard vóór de belangen van de burger. Deze vorm van vooringenomenheid doet helaas voor de kwaliteit van de komende besluitvormingsprocessen het ergste vrezen.

Volg mij op twitter: @inmaxxa

Is all-time high Dow gerechtvaardigd?

Thu, 07 Mar 2013 11:00:36 GMT

De Dow Jones Industrials heeft een nieuwe all-time high neergezet. Veel beleggers twijfelen. Vanuit verschillende perspectieven is dit niveau echter niet zo heel raar.

De oudste en bekendste index ter wereld heeft een nieuwe all-time high neergezet. De top die werd bereikt vlak voordat de kredietcrisis zijn aanvang nam is, zoals dat technisch heet, uitgenomen. Gezien de economische recessie in Europa en de schuldencrisis in de westerse wereld komt dit bij veel beleggers raar over. Toch zijn hiervoor een aantal goede verklaringen te geven.

Beleggen moeten we nooit vanuit één invalshoek benaderen. Eén invalshoek levert meestal een te beperkte zienswijze op. De bekendste analysemethoden zijn de macro-economische, fundamentele, technische, kwantitatieve en intermarketanalyse. Kijken we vanuit alle invalshoeken dan is de all-time high van de Dow Jones best goed te begrijpen.

Macro-economie
De macro-economie levert waarschijnlijk nog wel de meest diffuse uitkomst. Weliswaar groeit de Amerikaanse economie nog steeds en lijkt de huizenmarkt te bodemen, het ‘triggeren' van de ‘fiscal cliff' heeft recent tot bezuinigingen geleid die de Amerikaanse economische groei onder druk kunnen zetten. Verder speelt in het algemeen dat door de schuldencrisis in het westen de economische groei hier de komende jaren beperkt zou blijven.

Fundamentele analyse
Fundamenteel – kijkend dus naar de ontwikkelingen bij de bedrijven – ontstaat een positiever beeld. Onderstaande figuur, afkomstig van de Amerikaanse vermogensbeheerder Eaton Vance,relateert de totale winstgevendheid van de S&P500-aandelen aan de koers van de S&P500. Wat dit plaatje zegt is dat de huidige top veel meer in de pas loopt met de winstgevendheid van het Amerikaanse bedrijfsleven dan de voorgaande twee toppen, toen beleggers veel meer op de (winst)muziek uitliepen.

Bron: Eaton Vance

Technische analyse
Technisch is de Dow Jones boven de weerstand van de vorige top gekomen. Een bekend gezegde uit de technische analyse huidt: ‘buy new highs'. Als de koers in zogeheten ‘uncharted territory' komt, zijn alle weerstanden weg en kan de koers vaak nog hoger. Aan de andere kant heeft de S&P500 nog geen nieuwe all-time high neergezet en die index is toch iets belangrijker.

Kwantitatieve analyse
Kwantitatieve analyse kan op talloze manieren en helaas biedt een column te weinig ruimte om hier uitgebreid op in te gaan. Eén statistiek wil ik u niet onthouden. Kwantitatief analist Mebane Faber heeft op basis van koersen vanaf 1791 tot en met 2012 getest wat het gemiddelde 12-maandsrendement was na een nieuwe high. Dat was gemiddeld 5,5% en dat was meer dan het gemiddelde 12-maandsrendement van 4,3%. Wie schrikt van de lage aandelenrendementen: over de afgelopen honderd jaar waren 8,5% (kopen bij nieuwe highs) versus 7,2% (buy and hold).

Intermarketanalyse
Over de actuele intermarketanalyse heb ik eerder een column over geschreven onder de titel ‘De grote rotatie'. Ik denk dat er de komende jaren steeds meer geld vanuit obligaties richting aandelen zal stromen. De zogeheten ‘wall of money' en de lage rente die daarmee samenhangt houden hiermee verband. Hoewel er nog veel negatieve ontwikkelingen in de wereld zijn moeten we er niet raar van opkijken dat al dat extra geld ook naar aandelen gaat.

Tot slot, niets is zo moeilijk als voorspellen, zeker bij een niet evenwichtige index als de Dow Jones. Zoals gezegd, is het beter om naar de S&P te kijken en die heeft nog geen nieuwe all-time high neergezet. Verder bestaat er nog een andere beurswijsheid die beleggers in de wielen kan rijden, namelijk ‘bezit van de zaak is het einde van het vermaak'. Bepaalde beleggers hebben met de all-time high hun zin gekregen en kunnen nu hun aandacht verplaatsen naar andere beleggingen.

Volg mij op twitter: @inmaxxa