Griekenland lijkt een nieuw steunpakket van €130 miljard te krijgen, nadat het parlement heeft ingestemd met zware bezuinigingen. De financiële markten lijken blij te zijn. Het steunpakket is echter niet de duurzame oplossing. Een nieuw pleidooi voor herstructurering ….en stimulering.
Het is nog geen gelopen race, het nieuwe reddingspakket van €130 miljard, omdat komende woensdag de Europese ministers van financiën er zich nog over moeten buigen, maar het ligt wel in de lijn der verwachting dat het verstrekt gaat worden. Immers, de Europese politiek volgt al lange tijd de verkeerde weg van pappen en nathouden, terwijl een twee-sporenbeleid van 1.) stimulering en hervorming van de Griekse economie en 2.) herstructurering van schulden een veel betere weg zou zijn voor Griekenland (overigens ook voor Portugal, maar dat even terzijde).
In mei vorig jaar hield ik al een pleidooi voor het herstructureren van de schulden van Griekenland. En eind vorig jaar heb ik ook de aanzet proberen te geven voor een verklaring waarom er maar geen structurele oplossing komt voor Griekenland.
Ik ben eerlijk gezegd wel een beetje verbaasd dat de financiële markten redelijk positief lijken te reageren op het mogelijk nieuwe steunplan voor Griekenland. Het is namelijk, zoals betoogd in de bovengenoemde columns, geen structurele oplossing. Griekenland opnieuw geld geven valt onder het kopje symptoombestrijding. Het enorme bezuinigingspakket dat Griekenland gaat doorvoeren zal het land nog meer in een depressie storten. De Griekse economie kromp in 2011 al met 7%. Dit jaar ziet er al niet veel beter uit.
Het lijkt inmiddels tot iedereen doorgedrongen dat het land zijn schulden nooit kan aflossen. En zelfs als we even de gedachtelijn van verdere bezuinigingen zoals de Europese politiek die nu voorstaat, volgen, dan nog zal de schuldquote (schuld versus het bbp) maar zakken van boven de 160% nu naar 120% aan het eind van dit decennium. En dan houden we gemakshalve ook nog rekening met de afschrijving die de banken ‘vrijwillig' op de Griekse schulden accepteren. Gezien de hoogte van de rente die de financiële markten Griekenland opleggen blijft dit een veel te zware molensteen voor een economie die al in kleine stukjes puin is geslagen. Economische krimp betekent overigens dat de schuldquote weer automatisch stijgt, de bekende vicieuze cirkel.
Maar het land heeft vooral economische groei nodig en daarvoor moet geherstructureerd, geïnvesteerd en de concurrentiekracht hersteld worden.
De schulden moeten terug naar een niveau van minimaal 80%, of beter nog: 60% van het bpp. Een te hoge schuldquote staat toekomstige economische groei immers in de weg. Ik raad iedereen aan de enkele jaren geleden geschreven wetenschappelijk paper van Reinhart en Rogoff te lezen: ‘This Time is Different: A Panoramic View of Eight Centuries of Financial Crises'. Zij leggen haarfijn uit boven welk schuldenniveau de kans groot is dat het misgaat. De lessen zijn al geleerd in de geschiedenis.
Met een goede herstructurering wordt de patiënt echt geopereerd. Maar minstens even belangrijk is dat het prijsniveau in Griekenland met circa de helft omlaag wordt gebracht (de euro is voor hen immers veel te duur). Ja, een operatie doet doorgaans pijn. Maar daarna kan de patiënt weer beter worden en kunnen we weer vooruit kijken. Het huidige reddingspakket is vergelijkbaar met het geven wat extra zuurstof en wat middeltjes om de ernstig zieke patiënt weer even op te lappen (‘first aid, not a cure'). Totdat hij weer ziek wordt, in welk geval we weer hommeles op de financiële markten tegemoet kunnen zien.
Tot slot nog enkele overpeinzingen voor degenen die Griekenland uit het europact willen verwijderen. Griekenland kan dan de drachme weer invoeren en inderdaad devalueren waardoor de concurrentiekracht wordt hersteld. Maar de vraag is of een euro-exit van Griekenland wel effectief, wenselijk en noodzakelijk is, even afgezien van de kwestie dat het weer invoeren van de drachme veel te veel tijd kost, tijd die er niet is.
Ten eerste hoort Griekenland bij de eurofamilie. Je kind verstoot je niet, nooit, wat er ook gebeurt. Landen als Nederland en Duitsland hebben zoveel kunnen exporteren over de ruggen van de Grieken. En uittreding uit de euro betekent volgens mij tevens uittreding uit de EU. Ten tweede, de exit van Grieken zal het begin van het einde van de euro zijn. Na Griekenland volgt Portugal en vroeg of laat ook Spanje, Italië en wellicht zelfs Frankrijk. Einde Europese gedachte.
Ten derde zal Griekenland nog verder in het moeras wegzakken als het weer drachmes moet introduceren. Het is een enorm kostbare operatie waar nu totaal geen geld voor is. En ik vraag me af of er "überhaupt” een euro bestaat die door de Grieken in drachmes zal worden omgewisseld. Ze zouden wel gek zijn. De drachme zou waarschijnlijk geen schijn van kans maken, omdat Grieken hem weer massaal zouden willen omwisselen in euro's of huizen in Londen. De wet van Gresham zal dan opgeld doen: ‘bad money drives out good money'.
In de bovengenoemde column over waarom er maar geen oplossing komt, heb ik een aanzet tot een aantal mogelijke oplossingen gegeven. Oplossingen zijn er wel en volgens mij en ze zijn nog redelijk eenvoudig ook.